Với
các bạn trẻ đã tốt nghiệp mà đang thất nghiệp: Mình phải gạt
phăng mọi sự chu cấp của gia đình. Bất tài mới lấy tiền của cha mẹ, mới
nhờ cha mẹ bà con quen biết xin việc cho mình. Mình từ chối
hết, tự mình kiếm ăn. Lao động chân tay cũng được,
có sao, miễn là có tiền. Trí óc mình có, từ từ sẽ đi
lên.
1. Ở công
ty anh bạn thân của Tony có 2 thế hệ nhân viên.
Một là do
người quen gửi vô, toàn đoạt giải nhất giải nhì ngáo ngơtoàn quốc dù tốt
nghiệp ĐH cả. Anh đào tạo xong, đủ năng lực ởlại làm
việc. Hai là thế hệ mới, tức các bạn trẻ tự search
thông tin tuyển dụng anh đăng trên mạng, đến kiểm tra IQ, tiếng Anh,
năng lực ngôn ngữ, đạt yêu cầu và vào làm. Anh thấy năng suất lao động
của thế hệ 2 cao hơn hẳn. Các bạn này đến rất sớm, vềrất muộn.
Làm mọi thứ không từ việc gì, cái gì cũng cứ vun vút, nhoay
nhoáy, ai cũng thích cũng mê. Và 100% đều đã đi làm thêm trong
thời sinh viên, nên giỏi giang bản lĩnh, không phải“nhờ người thân trợ giúp” khi
ra đời.
Dù
vẫn hoàn thành công việc, nhưng nhóm “gửi gắm” không có tinh thần tự giác,
có giám sát mới làm, sếp đi công tác thì nhóm này lập tức đi
trễ, về sớm, thậm chí “tranh thủ” lý do hỏng xe, kẹt đường,
nhức đầu…để trốn ở nhà, hoặc ngồi ở văn phòng chứchat
chit facebook là chủ yếu, dù công ty có thưởng trên thành
tích làm việc. Nhóm này do gia đình bao bọc từ nhỏ, vô làm lương
bao nhiêu cũng được, có thưởng thì tốt không thưởng chẳng sao, ai kêu
làm mới làm không thì ngồi đó. Kêu ghi “to-do list”, họ sẽ rặn
mấy tiếng mới có được vài dòng kiểu “gọi điện thoại cho vài người,
email cho vài người rồi hết”. Thói quen cha mẹ làm mọi thứ nên tay
chân, não bộ đều không động đậy, laptop cũng không không biết phải
lau chùi. Anh nói, đây là lần cuối cùng anh nhận đám này vô, mặc
kệ bà con ai nói gì thì nói, mình không có nghĩa vụ làm
từ thiện với đám bất tài này nữa. Nhìn tụi nó uể oải lừ đừ ngáp
miết chỉ muốn phóng phi tiêu vômặt. Khi phỏng vấn, thấy đứa nào không
biết làm việc nhà từnhỏ thì trường chuyên lớp chọn, thi ĐH
30 điểm đi nữa cũng tuyệt đối không nhận. Vì cha mẹ giành
làm hết việc nhà thì sẽtiếp tục ban bố tình thương, tháng nào
cũng gửi tiền chu cấp, làm mất động lực sống hay đam mê của tụi
nó. Đi làm cho có gọi là, có chỗ “sáng vác ô đi tối
vác về”, công ty không phát triểnđược với nhân viên kiểu vầy. Nhà cửa xe cộ cha
mẹ để lại hoặc mua cho, ngành học cha mẹ chọn, cuộc đời cứ như tầm
gửi tầm leo, toàn người khác quyết định hộ. Mà có những ông
cha bà mẹông anh kỳ cục, cứ can thiệp vào cuộc đời con em
mình như thời chiếm hữu nô lệ. “Mày cứ ngồi vào bàn học cho
tao, tới giờ ăn tao kêu xuống. Mày học toán lý hóa thi Bách Khoa cho
tao. Thi Y dược cho tao. Thi Kinh Tế cho tao. Mày chỉ đi học cho tao,
tao nuôi, không cần đi làm thêm”. Cứ toàn “cho tao”, sự ích
kỷ dưới tên gọi “tình thương” đã làm mất khả năng ra
quyết định/tồn tại của một cá thể sống khác, biến những đứa
trẻ bình thường thành tàn tật cả tay chân lẫn trí óc vì cái
gì cũng giành làm, giành nghĩ hộ.
Công
ty anh tổ chức học tiếng Anh, training, chơi thể dục, thể thao…nhưng
chỉ có nhóm thế hệ mới tham gia, nhóm cũ thì “ép
tôi học tiếng Anh đi, tôi sẽ học cho. Ép tôi đi tập thể thao đi,
tôi sẽ tập cho. Không thì thôi, đừng hòng đây có mặt
nhé”. Họ nói, ngày xưa đi học vì bị ép, “tại ổng,
tại bả” bắt học. Đến trường vìbị điểm danh, bị thầy cô bắt
học chứ không phải vì ham kiến thức. Mục đích là có cái
bằng. Đọc sách chỉ vì có đề thi trong đó, chứ sách
không liên quan đến thi cử thì đọc chi? Nên đi làm, sếpép
thì làm không thì thôi. Tính tự giác hoàn toàn không có. Làm sếp ở công
ty có thể loại nhân viên này mệt lắm, hao hơi tổn tiếng, la hét rầm
trời tụi nó mới làm.
Lên
chức, nâng lương họ cũng ham nhưng không được cũng chả sao. Cho nghỉ việc
thì cũng chả buồn phiền, lại quay về với cha mẹ, “qua nửa đời
phiêu bạt, em lại về úp mặt vào ô tô”. Ông cha bà mẹ lại điện
thoại khắp các người quen, dáo dác chạy đi xin xỏngười khác, lạy ông đi
qua lạy bà đi lại, xin bố thí cho con tôi 1 công việc, tôi già như thế này
vẫn phải đi xin việc cho con cho cháu, có khổ thân già tôi
không? Nói xong thì òa khóc. Thì trách ai bây giờ?
Mai
An Tiêm từng nói 1 câu vô cùng hay là “của biếu là của lo, của
cho là của nợ”. Cái gì người khác cho mình sẽ mãi mãi là“của nợ”. Nên
TỰ MÌNH làm hết mọi việc, 18 tuổi trở lên mình phải quyết định
cuộc đời mình. Gương Mai An Tiêm còn đó. Bịđày ra hoang đảo vẫn
sống tốt, sống giàu có huống hồ mình vẫnở trong thành phố, trong
đất liền.
2.
Giải pháp căn cơ để giải quyết thất nghiệp của một xã hội
Tony đi
dạy cho một lớp CEO khởi nghiệp, điểm chung là đều dưới 30 tuổi và có tính
TỰ LẬP từ nhỏ. Như vậy, GỐC của giải quyết vấn đề thất
nghiệp/khởi nghiệp chính là tạo sự TỰLẬP cho các bạn trẻ.
Tony cũng
để ý, 100% các bạn tự biết giặt giũ nấu ăn, tự biết
lau nhà lau cửa, tự biết sửa xe đạp xe máy và đồ điện
trong nhà, thêu thùa may vá, biết làm thêm trong thời gian đi học…dù học
chuyên ngành hẹp cách mấy, vẫn tự xin được việc, hoặc tự mởcái gì đó khởi
nghiệp. Học dù ở cao đẳng sư phạm miền núi nào đó, dạy giỏi
thì các trường dân lập ở Tp HCM vẫn nhận vô làm. Tony có cô bạn
tốt nghiệp ngành quản lý thư viện ĐH văn hóa, cô nói lớp cô phần
lớn thất nghiệp, trừ những người đi làm thêm trong thời sinh viên. Họ làm
quản lý nhà sách, công ty xuất bản, hoặc mở riêng cái gì đó mà không
cần đúng chuyên ngành. Cóbạn học chuyên ngành còn hẹp hơn, ví dụ bảo
tàng học, nhưng trong thời gian đi học rèn giũa Anh Văn, làm các đề tài
nghiên cứu khoa học, tham gia các câu lạc bộ đoàn thể này nọ, tham dự các
cuộc thi…thì họ vẫn có thể được giữ lại trường, hoặc
xin học bổng đi nghiên cứu tiếp, hoặc sẽ có chỗ nhận vô làm,
dù ngành khác. Bạn nào cầm bằng giỏi mà không có việc thì chỉ có cái
bằng là giỏi, còn người là DỞ, kém cỏi, học vì điểm số chứ không
thực lực. Thực lực là phải kiếm được việc, được tiền, dù học
piano hay đàn tranh, học vẽ hay học múa, học bất cứ ngành gì….
3. Học sinh vừa tốt
nghiệp trung học: Nếu mình thích học ngành gì, mình kiên quyết bảo vệ và chọn.
Nhóm tự lập từ nhỏ đều biết mình thích cái gì, làm tốt cái gì.
Còn không biết thích cái gì thì ĐÓ LÀ NHÓM NGÁO NGƠ, học chục cái bằng
cũng thất nghiệp. Mình PHẢI vay mượn để học tập từ cha mẹ người
khác …chứ không nhận “viện trợ không hoàn lại” nữa. Muốn
người khác có lòng tin để đầu tư cho mình, thì mình phải
tự tin mình trước. Người tự lập thì sẽ tự tin, tự chủ,
tự trọng.
Phải xây dựng ý thức
tự trọng đầu tiên của mình, bằng cách “say NO” với tiền của
người khác. Tuyệt đối KHÔNG là KHÔNG. Tiền cha tiền mẹ là từ sự lao động
của họ, không phải của mình. Chưa có tỷ phú nào đi lên từ việc
trúng số. Chúng ta chưa ai ở nhà do ông tổ ông tiên để lại.
Lịch sử hàng ngàn năm tây tàu gì cũng vậy, những dinh thự vĩ đại
ngày xưa bây giờ đều là viện bảo tàng, dù “đại gia” thời đó đều
hồi môn để dành cho con cháu, từ lâu đài Windsor bên Anh,
dinh Hòa Thân ở Trung Quốc đến cung điện mùa hè ở Nga… Cứ đời
này đời khác, tự dưng con cháu không giữ được nữa. Mình cứ mua
cho nó 1 miếng đất, 1 cái nhà, một đống vàng…thì nó sẽ bán
vàng để ăn, hết rồi cắt đất bán lần lần, rồi tới bán nhà, rồi rơi
vào nghèo khổ rách rưới. Nhưng thế hệ sau đó nữa, thì lại
bật dậy được vì ĐƯỢC sống trong nghèo khó.
Cho nên nghèo khó là một cơ hội
tuyệt vời. Giàu có là một thách thức để một đứa trẻ thành
công. Phải tận dụng cơ hội khó khăn của mình, và vượt sướng,
buông bỏ hết những thảm nhung để lăn lê trong cát bụi, để mình
có tương lai. Nếu mình lỡ sinh ra trong nhà giàu rồi, gạt hết, tự mình
xoay sở, tự mình sinh sống. Ở Tp HCM thì xin cha mẹ đi
học ở tỉnh khác, thành phố khác, trừ trường chỉ có ở Tp
mới có thì đành chịu, chứ học nông nghiệp hãy về Cần Thơ, học
Vật Lý Sinh Học hay Toán thì lên Đà Lạt, học thủy sản ra
Nha Trang, học hàng hải ra Hải Phòng, học âm nhạc ra Huế…Thoát ly ra khỏi
vỏ bọc của gia đình, để được tự sống. Phải có những
buổi sáng thức dậy suy nghĩ hôm nay phải làm sao để có cơm ăn
khi cái ví không còn 1 xu, tối nay phải ngủ ở đâu khi tiền
nhà chưa đóng, phải xin đi làm thêm ở đâu để có cái đi
chơi, để dành…Chính suy nghĩ như vậy sẽ giúp vỏ não
mình hằn lên những nếp gấp của sự trưởng thành, của sự tự tin.
Chưa có ai nằm ra đường chết đói cả, bạn nên nhớ điều đó.
Khi cùng đường, người ta tự nghĩ phải đi ăn cơm từ thiện,
vô chùa ăn, ghé bạn mượn tiền, hay xyz…nào đó để tồn
tại.
4. Cha mẹ của mọi đứa
trẻ phải thương chúng nó bằng phương pháp giáo dục khác. Đến tuổi
biết ăn là tự xúc cơm, tự giặt giũ lau nhà, tự học,
tự chơi. Ép chúng nó buổi sáng phải thức dậy sớm, lau
nhà lau cửa sạch sẽ, dọn dẹp mùng mền chiếu gối, nấu nước nấu mì cho
chính nó ăn, không nhịn đói kệ mày. Cuối tuần bắt nó phải
quét váng nhện, lau chùi tivi tủ lạnh, chăm sóc cây cảnh thú nuôi,
quét sơn, sửa nhà, tham gia các hoạt động ngoài xã hội, tuyệt đối
không cho nó ôm laptop hay ipad iphone khi chưa làm xong việc nhà. Nếu trường
có tổ chức đi xe buýt đưa đón thì cho chúng
nó tự đi với bạn bè, không nên đưa đón, kẹt đường kẹt
sá trước cổng trường. Không xin xỏ việc làm cho chúng nó.
Không ép chúng nó học ngành mình yêu thích, mình thích thì mình
học đi.
5. Cha mẹ LỠ GIÀU
CÓ thì hãy cho con cháu mình một môi trường giáo dục tiên tiến đến
năm 18 tuổi và hết. Học vì đam mê chứ không phải vì bằng
cấp, học nghề cũng được chứ không nhất thiết học chữ.
Không ép chúng nó học thêm nếu chúng không thích học, chỉ có những đứa
ham mê chữ nghĩa mới cho chúng nó vay tiền học đại học, bắt
ra trường trả lại. Tiền tích cóp một đời, hai vợ chồng già xài
cho sướng cuộc đời đi. Đi du lịch chỗ này chỗ kia, hoặc đem đi
từ thiện để tạo phúc/may mắn cho con cho cháu. Tương lai của tụi
nó hãy để tụi nó quyết định, đừng có đu theo
hỏi miết. Nó mà về úp mặt vào ô tô, dựa dẫm
là mình quánh, mình đuổi đi.
Cứ “cho” riết
thì một cục cưng biến thành một cục nợ cho gia đình, một cục…tác
của xã hội.
“Qua nửa đời phiêu bạt,
em lại về úp mặt vào ô tô. Ơi con ô tô,
con ô tô…”
Nguồn: Tony Buổi
Sáng
EmoticonEmoticon