Thị trường cho thấy
quá nhiều “bất ngờ” về số liệu báo cáo tài chính cho giới đầu tư. Từ những vụ
tiền mặt tại quỹ hơn 460 tỷ của Thiết bị Y tế Việt Nhật (JVC), cho đến giá trị
ngàn tỷ hàng tồn kho “biến mất” của Gỗ Trường Thành (TTF) với hàng loạt các thủ
thuật gian lận kế toán phức tạp được giăng ra.
Bên cạnh các tình huống
điển hình như trên, báo cáo tài chính trên thị trường cũng cho thấy rất nhiều
thủ thuật gian lận đã được các công ty vận dụng với nhiều mục đích khác nhau.
Các doanh nghiệp niêm
yết Việt “học hỏi” rất nhanh các “chiêu trò” biến tấu số liệu báo cáo tài chính
trên thị trường quốc tế. Các thủ thuật gian lận được học từ các sự kiện gian
lận nổi tiếng như Enron, Worldcom, Lehman Brothers, Toshiba, Olympus, các hãng
công nghệ như Satyam hay các hãng bán lẻ như Tesco. Hiểu biết về các thủ thuật
hay được áp dụng sẽ giúp các nhà đầu tư có thể tránh được những rủi ro “khổng
lồ” như sự kiện TTF vừa qua.
10 thủ thuật gian lận
báo cáo tài chính sau được coi là phổ biến nhất trên thị trường tài chính:
1. “Cookie Jar Reserve”
Công ty tạo ra “Cookie
Jar” (Lọ kẹo ngọt) nhằm mục tiêu “để dành” lợi nhuận. “Cookie Jar” được tạo ra
từ các khoản dự phòng, ghi nhận trước chi phí và trì hoãn ghi nhận doanh thu.
2. “Take a Big Bath”
Công ty xoá bỏ những
khoản mục “treo” trên bảng cân đối kế toán nhằm “gột rửa” báo cáo tài chính.
Thường nghiệp vụ “Take a big bath” sẽ làm cho công ty lỗ lớn, nhưng có mục đích
rất rõ ràng cho các kỳ tiếp theo.
3. “Big bet on the Future”
Công ty “đánh cược vào
tương lai” thông qua áp dụng các lỗ hổng trong quy định của chuẩn mực kế toán
để ghi toàn bộ lợi nhuận có thể thu được trong tương lai vào năm hiện tại. Một
số công ty trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã lợi dụng triệt để thủ thuật
này.
4. “Throw out the Problem
Child”
Công ty loại bỏ những
phần xấu nhất trên báo cáo tài chính thông qua các giao dịch tài chính với bên
thứ ba. Đây là thủ thuật phổ biến nhất trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
5. “Change GAAP”
Công ty sử dụng thủ
thuật thay đổi chính sách kế toán nhằm đạt được mục tiêu lợi nhuận mong muốn.
Chính sách kế toán được “lợi dụng” nhiều nhất là chính sách ghi nhận doanh thu.
Rất nhiều công ty đã thay đổi chính sách ghi nhận doanh thu để đạt được lợi nhuận
mong muốn.
6. “Sales and Lease Back”
Thủ thuật “Bán tái
mua/tái thuê” là thủ thuật được Lehman Brothers áp dụng trước khi bị “lộ” và
phải bảo hộ phá sản. Năm 2016, Eximbank cũng bị đưa ra công chúng là đã lợi
dụng kỹ thuật này.
7. “Use of SPEs”
Công ty sử dụng các “đơn
vị có mục đích đặc biệt – SPEs” nhằm tạo doanh thu ảo, giấu nợ. TTF là trường
hợp điển hình nhất sử dụng thủ thuật này.
8. “Above the Line, Below the
Line”
Thủ thuật phổ biến trên
thế giới. Trên thị trường Việt Nam, cổ phiếu được giới đầu tư gọi là “con tàu
ma” đã áp dụng thủ thuật này, nhằm đánh lạc hướng nhà đầu tư về lợi nhuận.
9. “Cherry Picking”
Một thủ thuật thông
dụng, khi các công ty “chọn lọc” khéo léo hàng bán, chứng khoán đầu tư nhằm
tăng lợi nhuận bán hàng. Các hãng bán lẻ như Tesco đã áp dụng thủ thuật này.
10. “Holding gain”
Hàng tồn kho tăng liên
tục qua các năm là dấu hiệu thủ thuật “holding gain” đã được sử dụng để “cook”
lợi nhuận. Vấn đề hàng tồn kho đang là vấn đề nóng nhất trên thị trường năm
2016 và có thể là năm tài chính tới.
Ngoài ra còn rất nhiều
thủ thuật khác như Cross Trade (TTF), Shrink the Ship, Early Retirement of
Debts,… đã và đang được lợi dụng trên thị trường.
Nguồn Tri Thức Trẻ
EmoticonEmoticon