1. Tony có 6 tháng làm việc
trong một tập đoàn của Hồng Công, ngay tại Hồng Công thời còn trẻ. Trong 6
tháng đó, có nhiều bài học vô cùng quý giá mà ông chủ và đồng nghiệp xứ cảng
thơm này đã chỉ cho Tony.
Khi về nước, ông chủ dặn,
người hợp tác làm ăn mày nên để ý kỹ. Không nên làm ăn hợp tác với giáo viên và
nghệ sĩ. Lúc đó Tony cũng sốc vì mẹ mình là giáo viên, còn bạn bè mình nghệ sĩ
cũng nhiều, nghe như có cái gì đó không phải. Nhưng ổng nói, ý tao ở đây là phần
lớn giáo viên bị bệnh chắc ăn nên làm ăn rất khó. Rủ họ làm ăn, họ căng thẳng lắm,
3 bữa là đòi rút vốn à. Còn nghệ sĩ thì đầu óc của họ là nghệ thuật, kém về quản
lý tài chính, nên phần đông các nghệ sĩ, ca sĩ, diễn viên...làm ăn 3 bữa là lên
báo khóc vì phá sản. Thường nghệ sĩ muốn làm thành công, phải có công ty quản
lý đầu tư đứng ra. Tony thấy cũng hợp lý, vì thấy bạn bè nghệ sĩ của mình làm
ăn thua lỗ miết, tư duy về tiền bạc của họ cực kỳ lộn xộn, tiền hàng thay vì trả
cho nhà cung cấp thì đem đi trả lương, hoặc mua sắm những thứ không cần thiết.
Thế còn giáo viên, Tony hỏi. Ông chủ đáp, đó là một nghề đặc thù. Họ chọn làm
nghề giáo viên thì trong gene của họ có sự chắc ăn rất lớn rồi, mà chắc ăn lại
là KHÔNG ĐƯỢC PHÉP CÓ trong "tố chất doanh nhân". Học sinh châu Á từ
nhỏ thường ngoan ngoãn nghe lời thầy cô dạy dỗ, nên cũng bị bệnh chắc ăn ít nhiều
thấm vào người. Ông hỏi, hồi năm 18 tuổi, mày có được thầy cô trường cấp 3 tư vấn
không. Tony bảo là có, hồi đó ai cũng bắt tụi tao nộp đơn 5-6 trường. Tụi tao
khối A thì nộp một khoa toán tin ĐH tổng hợp, một trường kinh tế, một trường
bách khoa, rồi giao thông vận tải, thuỷ sản...rồi thêm mấy cao đẳng nữa, đậu
cái nào học cái đó, nếu đậu hết thì lựa cái trường có điểm cao mà học. Cái ổng
hỏi rùi mày thì sao, Tony nói tao hem chịu, tao chỉ thi có 1 trường, rớt thì
thôi đi làm lao động chân tay, chứ mình có đam mê các ngành khác đâu mà thi tùm
lum vậy. Nhưng bạn bè thì đều thi rất nhiều trường, căng thẳng vì 5 trường đều
đậu, lựa chọn mắc mệt. Năng lực cứ như đa khoa, ngành gì cũng học được, cũng
làm được.
Nói mới nhớ bữa nộp đơn, cô
giáo chủ nhiệm thấy mình chỉ nộp một hồ sơ thì la um sùm. Thầy hiệu trưởng cũng
phân tích rủi ro lắm nếu chỉ thi một trường. Quan niệm xưa cũ, trường muốn có
"bề dày thành tích" gì đó, một trong những tiêu chí đánh giá là
"lượng học sinh vào ĐH". Giờ nghĩ lại thấy buồn cười, học sinh vào ĐH
là lựa chọn cá nhân của các bạn, liên quan gì đến trường phổ thông, vốn là nơi
cung cấp kiến thức cơ bản, phổ thông cho con người. Thời Tony học, mỗi ngành chỉ
có 1 trường ĐH nên Tony kiên quyết nói em chỉ thích ngành đó, nếu có 2 trường
ngành đó thì em sẽ thi. Cô và thầy có la Tony dữ dội, phân tích cũng lâu lắm,
nhưng tất cả im bặt khi Tony bảo là nhà em không có tiền, nếu thầy cô muốn em
thi chục trường cũng được, cho em tiền đi, em thi hết. Nhưng em báo trước là
ngành em mà rớt, dù mấy trường kia thủ khoa thì em cũng không học. Ai cũng lắc
đầu, nói thằng này lạ. Quá lạ.
2. Mark Zuckerberg, ông chủ
facebook mà chúng ta đang kết nối với nhau, được xem là một bộ óc xuất sắc của
nhân loại thời đại chúng ta đang sống. Anh nói "Rủi ro lớn nhất là không
dám rủi ro. Trong thế giới thay đổi nhanh chóng hiện nay, có một cách làm đảm bảo
bạn sẽ thất bại trong mọi thứ, chính là không dám mạo hiểm“.
Như vậy, tâm lý “chắc ăn” sẽ
chứa đựng nhiều rủi ro hơn “mạo hiểm“. Một con tàu ra khơi sẽ an toàn hơn việc
nó nằm ở cảng. Sóng thần không gây hại ngoài khơi, nó chỉ tàn phá đất liền, nơi
con tàu tưởng như bình yên trú ngụ.
Thế giới đã khác, cách tiếp
cận của giới trẻ phải khác. Đặc biệt là việc chọn nghề để học và chọn việc để
làm, để khởi nghiệp.
Hình mẫu ngoan hiền, vở sạch
chữ đẹp, “khi đi em hỏi khi về em chào, miệng em chúm chím” không được đánh giá
cao nữa. Hình mẫu cá tính, đột phá, quyết đoán, làm khác, nghĩ khác, xê dịch, mạo
hiểm, thay đổi…(nhưng không hư) là hình mẫu giới trẻ mà thế giới đang cần.
Nhưng thật tiếc là cái này lại vô cùng hiếm ở châu Á. Chữ “ngoan” là một chữ
không có tương đương trong tiếng Anh, tiếng Pháp. Ngoan ở châu Á nghĩa là biết
vâng lời, obedient. “Không hư” mới là từ mới có giá trị hơn. Hãy nhận 1 bạn trẻ
không hư vào làm, bạn sẽ được việc hơn 1 bạn trẻ ngoan (trừ việc văn phòng, thư
ký).
3. Nhiều bạn trong CLB khởi
nghiệp của Tony, khi yêu cầu thay đổi kiểu tóc, đầu đinh hay nhuộm mới, liền
nói “ba con mắng chết”. Kêu lên Đà Lạt họp khảo sát farm trên đó thì hào hứng lắm,
tới đoạn nộp tiền thì im lặng. Cuối cùng chỉ có 4/10 bạn đi, 6/10 còn lại “mẹ
không cho, bạn gái không đồng ý”. Chưa có tỷ phú nào hỏi mẹ “mẹ ơi, con mở công
ty nhé” rồi bà mẹ nói ừa mới dám mở. Làm ăn, mua bán với thể loại doanh nhân gì
mà tới đoạn quyết định thì “để anh về hỏi vợ”, "để chị về hỏi chồng"
thì thôi, chỉ là cò con. Công ty mà chồng giám đốc, vợ làm kế toán để “chắc ăn”
thì chỉ mãi mãi nằm ở quy mô doanh số tầm tầm, vì có những cơ hội kinh doanh,
“bà kế toán” không duyệt vì sợ mất.
Có bạn trẻ “chân trong chân
ngoài”, vẫn đi làm, khởi nghiệp vào ban đêm hay cuối tuần, vì sợ “khởi nghiệp
thất bại mà việc cũng mất“, đợi khởi nghiệp thành công mới xin nghỉ việc. Tham
vài đồng lương, hoặc không tự tin về việc mình triển khai. Ở cơ quan thì lén
lút làm việc bên này, ngồi bên này thì điện thoại léo nhéo việc cơ quan. Thì cả
2 đều tèo. Có bạn quyết tâm du học, luyện IELTS, SAT để xin học bổng nước ngoài
mà cũng luyện luôn toán lý hoá để đậu ĐH tốp trên trong nước thì…cả 2 đều không
đạt. Có bạn xin Tony cho học bổng đi du học, tới đoạn yêu cầu viết tự luận và nộp
hồ sơ thì “thôi con không đi, con đang mua nhà trả góp. Trước khi đi du học,
con phải có 1 cái nhà ở đây, qua kia học không nổi thì về". Có bạn vừa suy
nghĩ lên phương án kinh doanh, mà cũng luyện GMAT để thi thạc sĩ, tiến sĩ. Ham
bằng cấp, nhưng cũng lại ham tiền, ham thành tựu. Vừa mở công ty, vừa đi phỏng
vấn xin việc tập đoàn nước ngoài lương cao. 10 năm gặp lại, vẫn ly bia ngửa cổ
lên trời uống nói số mình không may mắn. 20 hay 50 năm nữa thì cũng chỉ thế.
3. Thế giới của doanh nhân
thành đạt, hoặc đỉnh cao lĩnh vực mình chọn, không dành cho người bị bệnh “chắc
ăn“. "High risk, high return". Ai rủ mình kinh doanh mà “đảm bảo,
không có rủi ro gì” thì một là lừa đảo, hai là đứa thơ ngây, mới bước ra từ
tháp ngà lý luận. No risk thì no return. Không có kinh doanh đầu tư nào mà
“100% chắc thắng”. Những doanh nhân lớn của Việt Nam hay nước ngoài, ai ai cũng
có tố chất của sự quả quyết, tự tin, chịu trả giá.
Bệnh chắc ăn không phải ở
giáo viên mới có, mà hầu như cư dân các nước nông nghiệp lúa nước lạc hậu đều bị.
Chúng ta bị "bệnh chắc ăn" chủ yếu do tác động của gia đình, cha mẹ,
bạn bè, làng xóm. Họ canh tác dựa vào thiên nhiên, nên luôn có "1 vụ mùa
ăn chắc", 1 vụ mùa gieo xong thì ra cúng lạy quá trời để mong mưa thuận
gió hoà. Khác với các dân tộc khai phá, chinh phục, đặc tính chấp nhận rủi ro nằm
trong gene của họ. Với cái la bàn thô sơ, tàu gỗ, buồm vải...họ giong lên đi dọc
ngang quả đất. Bão tố khiến họ chết cũng nhiều, nhưng vì thế mà châu Mỹ, châu
Úc...mới được tìm ra và trở thành trù phú. Bây giờ, trước đại sứ quán Mỹ, Úc của
các nước châu Á, luôn rất đông người dân đứng xếp hàng xin visa sang học tập,
du lịch, chữa bệnh.
Giờ đi máy bay rồi, chắc ăn
thì mới đi.
Nguồn Tony Buổi Sáng
EmoticonEmoticon